Bij aankomst staat de Kleine Zaal van Splendor vol met flessen sterke drank. Ik was eerst nog gevleid door deze wat overdreven, maar daarom niet minder aangename catering, en wilde mijn gast van deze maand, Hagar Peeters, al een Hendricks aanbieden, toen ik bedacht dat ze me bij Splendor al hadden laten weten dat de bar wordt verbouwd, en er daarom geen koffie is. Ook vanwege die verbouwing was de hele horeca-uitzet van Splendor in de Kleine Zaal gestald, dus we besloten er maar van af te blijven en nuchter aan de opnames te beginnen.
Dat er geen drank in het spel was wil overigens niet betekenen dat er niet gezongen wordt, want Hagar koos het lied ‘Een mooie avond’ van Jan Boerstoel, waar ze als studente al naar luisterde op de vloer van haar kamer, en dat haar via diverse mooie avonden altijd is blijven achtervolgen, tot op het recente Milkshake Festival aan toe, en tot in de Poëziepodcast, waar ze half zingend, half voordragend een versie laat horen met een beetje van haarzelf, en een beetje van Adèle Bloemendaal.
Een mooie avond
Een mooie avond, maar je komt vannacht niet thuis En morgenochtend ga ik daarmee leren leven Ben je geworden wat je altijd bent gebleven: Een man alleen met bezigheden buitenshuis En zo komt sprakeloos een eind aan ons gevecht En zelfs geen ruzie om de stilte te verbreken Maar tussen ons is, denk ik, alles wel gezegd Een mooie avond om de flessen aan te spreken
Een mooie avond om de brieven die je schreef Nog eens te lezen, al die hete metaforen Die je bedacht over mijn ogen en mijn oren En die je ook wel dacht, maar waar het dan bij bleef Mijn eigen dichter, wat betekende je veel Maar na vanavond zal ik niet meer om je treuren Want met de jaren liet je bitter weinig heel Een mooie avond om eens fijn te gaan verscheuren
Een mooie avond om te denken aan geluk Dat wij niet vonden en misschien niet vinden mochten Want God mag weten of we wel voldoende zochten Maar schuld of geen schuld: uit is uit en stuk is stuk In het begin leek zo veel toekomst nog te geef En voor de rest gingen wij voortaan samen zorgen Tot ons de dood... Nou kijk, ik leef nog steeds, ik leef Een mooie avond om de cavia te worgen
Jan Boerstoel, uit: Veel verzen, Bert Bakker 2000.
Van Jan Boerstoel verschijnt overigens in november een nieuw boek, Tussentijd geheten. Iets om naar uit te kijken, maar in de tussentijd moet u genoegen nemen met ons gesprek.
Ik had beloofd dat ik de originele versie van Bloemendaal zou linken in dit artikel, dus daar komt ie dan, maar luister ook vooral naar Hagar Peeters.
https://www.youtube.com/watch?v=ZgLIBQYJBlA
Wat ik overigens niet tegen Hagar zeg in de aflevering, maar me wel later bedacht (daar is dit artikel tenslotte voor) is dat haar zingzeggende voordracht me ook deed denken aan een andere, waarbij niet een lied half voorgedragen maar een gedicht half gezongen wordt. En niet door de minste, maar door William Butler Yeats, de grote Ierse dichter uit het begin van de vorige eeuw.
https://www.youtube.com/watch?v=QLlcvQg9i6c
Het gesprek gaat verder over de vraag wanneer een lied nu eigenlijk een gedicht is, of een gedicht een lied, en of het eigenlijk wel uitmaakt of we daar onderscheid tussen maken. Hagar vertelt, om het geheel nog onduidelijker te maken, maar poëzie is onduidelijkheid, dat ze haar gedichten ‘liedjes’ noemt juist wanneer ze dat niet zijn. In de tussentijd hebben artiesten als Herman van Veen, Wende Snijders en Van Dik Hout dan weer liedjes gemaakt van Hagars gedichten, waar ze geen letter aan veranderd hebben. Dus die gedichten blijken ook prima liedjes te kunnen zijn.
Snel door naar Hagars eigen gedicht, uit haar nieuwe bundel De schrijver is een alleenstaande moeder die vanaf 19 september in de winkel ligt. Hagar vertelt dat ze op een nacht wakker werd en toen dit gedicht schreef, en dat het dus een van de weinige gedichten uit de bundel is die ze ‘s nachts schreef (haar favoriete tijd om te schrijven).
De proeftuin des levens
Voor een dichter is zijn eigen leven proeftuin. Thuis heeft hij zijn laboratorium van ervaringen.
Hij haalt talloze experimenten met zichzelf uit om te ondervinden hoe hij daarop reageert.
Alles wat hem overkomt beschouwt hij als grondstof voor zijn onderzoek.
Hij doet talloze ontdekkingen en brengt daarvan verslag uit.
Ooit hoopt hij het grote raadsel op te lossen
maar voorlopig neemt hij genoegen met enkele aantekeningen in dichtvorm.
Hagar Peeters, uit: De schrijver is een alleenstaande moeder, De Bezige Bij 2019.
De filosofie op het leven die uit dit gedicht spreekt, aldus Hagar, helpt het leven draaglijker te maken. Als je iets ergs overkomt zou je dat kunnen bekijken met de distantie van een observerende onderzoeker, die constateert dat dit iets is wat mensen overkomt. Op de op voorhand al mislukte zoektocht naar het antwoord op het raadsel des levens is een verzameling aantekeningen, oftewel een poëtisch oeuvre, het hoogst haalbare.
Het gedicht doet me denken aan het gedicht dat Anne Vegter voordroeg in deze podcast, ‘Tussen babies en leugens’ uit haar nieuwe bundel Big data (december 2019) waarin ze eveneens optreedt als een soort wetenschappelijke observator, of misschien meer als een toneelmeester die personages en decorstukken bij elkaar zet om te kijken wat er vervolgens gebeurt.
Daarna belanden we zowaar in een gesprek over pronouns, dat hangijzer van onze tijd. In haar gedicht heeft Hagar van ‘de dichter’ een man gemaakt, niet zozeer door het woord dichter (ik ben er een verwoed voorstander van om het woord dichter als neutrale, niet als mannelijke variant te gebruiken, en het woord dichteres naar de composthoop van de taal te verwijzen) als wel door de woorden ‘hij’ en ‘zijn’. Dat is een bewuste keuze, waarmee Hagar de archetypische dichter en de archetypische laborant wil verbeelden, een archetype dat volgens Hagar echt mannelijk is.
We sluiten af met een ander gedicht, waar de titel van Hagars nieuwe bundel aan ontleend is. Ook daar is de schrijver een hij, omdat Hagar elke discussie over gender uit haar bundel wilde vermijden:
De schrijver is een alleenstaande moeder zoals hij
bij zichzelf een woord opwekt de weeën weerklinken in hem als de echo van een ander
hij hoedt het voedt het binnenwendig zelf volledig medeplichtig aan een eenmansgraf
gevangenis van lichaam kastje tot muur bureau, leeslamp schrijfwaar en tikmasjien
de schrijver is een alleenstaande moeder zoals hij en hij alleen dagelijks
opstaat zorg draagt de wereld buitengesloten lot dat voortraast zonder hem aan de zijlijn van de werkelijkheid
graaft naar waarheid naar wat openbaarheid hij moet van zichzelf want
niemand anders doet het hij kan die verantwoordelijkheid voor wat het zijne
tegenover deze wereld is niet afschuiven in peignoir achter de half gesloten gordijnen
Hagar Peeters, uit: De schrijver is een alleenstaande moeder, De Bezige Bij 2019.
Op 28 september staat Hagar Peeters op de Nacht van de Poëzie, en al op 19 september ligt haar nieuwe bundel in de winkel. Sla uw slag! Ook ik ben aanwezig op de Nacht van de Poëzie om een paar dichters te interviewen. Daar kunt u live bij zijn, of u kunt de podcast in de gaten houden, want daar doe ik het natuurlijk allemaal voor. En eerst is er volgende maand nog een reguliere aflevering. Met wie, dat is nog even een verrassing.
